22q11.2 Delesyon Sendromu (DiGeorge Sendromu): Klinik Spektrumdan Yaşam Boyu İzleme Yaklaşımına

22q11.2 delesyon sendromu, insan genomunda en sık tanımlanan mikrodelesyon sendromlarından biridir. Klinik pratikte DiGeorge sendromu, velokardiyofasiyal sendrom veya CATCH22 gibi isimlerle de anılmıştır. Günümüzde bu tabloların aynı kromozomal kökene sahip olduğu bilinmekte ve tek bir başlık altında değerlendirilmektedir.

Bu sendrom, kromozom 22’nin q11.2 bölgesinde meydana gelen yapısal bir kayıp sonucu oluşur ve çok sayıda sistemi etkileyebilen genetik bir varyasyon ile ilişkilidir.

Embriyolojik Etki ve Patofizyoloji

22q11.2 bölgesi, embriyonik dönemde farengeal arkların gelişimi için kritik rol oynayan gen kümelerini içerir. Bu bölgedeki delesyon:

• Kalp çıkış yolu oluşumu
• Timus ve paratiroid bezlerinin gelişimi
• Yüz ve damak yapılarının şekillenmesi

üzerinde doğrudan etki gösterir.

Bu nedenle sendrom, tek bir organ bozukluğu değil; embriyonik gelişim temelli çoklu sistem etkilenimi şeklinde karşımıza çıkar.

Görülme Sıklığı ve Genetik Geçiş

22q11.2 delesyon sendromunun görülme sıklığı yaklaşık 1/2.000–1/4.000 canlı doğum olarak bildirilmektedir. Bu oran, sendromu nadir hastalıklar grubuna dahil ederken aynı zamanda klinikte en sık karşılaşılan kromozomal delesyonlardan biri yapmaktadır.

Vakaların büyük bölümü:

• Aile öyküsü olmaksızın
• Spontan gelişen genetik bir varyasyon sonucu

ortaya çıkar. Daha az sayıda olguda, aynı delesyonu taşıyan bir ebeveynden kalıtım söz konusu olabilir.

Klinik Bulguların Sistemlere Göre Değerlendirilmesi

Kardiyovasküler Sistem

Doğumsal kalp hastalıkları sendromun en belirgin bileşenlerinden biridir. Özellikle:

• Aort ark anomalileri
• Fallot tetralojisi
• Trunkus arteriozus

sıklıkla bildirilmiştir. Bu anomaliler erken tanı almazsa yaşamı tehdit edici olabilir.

Bağışıklık Sistemi

Timus bezinin hipoplazisi veya aplazisi nedeniyle:

• Hücresel bağışıklık zayıflığı
• Tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları
• Canlı aşılar sonrası komplikasyon riski

oluşabilir. Ancak bağışıklık etkileniminin şiddeti bireyden bireye büyük farklılık gösterir.

Endokrin Bulgular

Paratiroid bezlerinin yetersiz gelişimi:

• Hipokalsemi
• Kas spazmları
• Yenidoğan döneminde konvülziyon

ile sonuçlanabilir. Bu durum geçici olabileceği gibi kronik seyir de gösterebilir.

Kraniyofasiyal ve Konuşma Özellikleri

• Yumuşak damak yetmezliği
• Yarık damak
• Nazal konuşma
• Beslenme güçlükleri

özellikle çocukluk döneminde dikkat çeker ve konuşma terapisi gereksinimini artırır.

Nörogelişimsel ve Psikiyatrik Etkiler

22q11.2 delesyonu taşıyan bireylerde:

• Öğrenme güçlüğü
• Dikkat eksikliği
• Otizm spektrum özellikleri
• Ergenlik ve erişkinlikte psikotik bozukluk riski

genel popülasyona kıyasla daha yüksek oranda rapor edilmiştir. Bu durum, kromozomal varyasyonun merkezi sinir sistemi gelişimi üzerindeki etkisiyle ilişkilendirilmektedir.

Tanısal Yaklaşım

Tanı, klinik şüphe ile birlikte moleküler genetik analizlerle doğrulanır. Güncel tanı yöntemleri arasında:

• MLPA
• Array-CGH
• SNP-array
• Yeni nesil dizileme tabanlı kopya sayısı analizleri

yer alır. Bu yöntemler, 22q11.2 bölgesindeki delesyonu yüksek hassasiyetle saptar.

Tedavi Stratejileri ve Uzun Dönem Takip

Bu sendromda tedavi, nedene değil sonuçlara yönelik olarak planlanır. Başarılı bir yönetim için multidisipliner yaklaşım şarttır:

• Kardiyoloji
• Endokrinoloji
• İmmünoloji
• Konuşma terapisi
• Psikiyatri ve özel eğitim

Yaşam boyu izlem, geç dönemde ortaya çıkabilecek psikiyatrik ve metabolik sorunların erken tanınmasını sağlar.

Genetik Danışmanlığın Önemi

Tanı alan bireylerde aile planlaması sürecinde genetik danışmanlık büyük önem taşır. Ebeveynlerden birinin aynı kromozomal varyasyonu taşıması durumunda, tekrar riski anlamlı düzeyde artabilir. Bu nedenle prenatal tanı seçenekleri ayrıntılı şekilde değerlendirilmelidir.

Sonuç

22q11.2 delesyon sendromu, yalnızca çocukluk çağını ilgilendiren bir durum değil; yaşam boyu izlem gerektiren, çok yönlü bir klinik tablodur. Erken tanı, doğru yönlendirme ve bireye özel takip planları ile bu genetik varyasyona sahip bireylerin toplumsal ve akademik yaşama uyumu önemli ölçüde artırılabilir.

Kaynakça

·         McDonald-McGinn DM, Zackai EH. Genetic counseling for the 22q11.2 deletion. Am J Med Genet A. 2008;146A(18):2325–2342.

·         Bassett AS, Chow EW. 22q11.2 deletion syndrome: a genetic subtype of schizophrenia. Biol Psychiatry. 2008;64(9):770–773.

·         Schneider M et al. Psychiatric disorders from childhood to adulthood in 22q11.2 deletion syndrome. Am J Psychiatry. 2014;171(6):627–639.

·        Burnside RD. 22q11.21 Deletion Syndromes: A Review of Proximal, Central, and Distal Deletions and Their Associated Features. Cytogenet Genome Res. 2015;146(2):89-99. doi: 10.1159/000438708. Epub 2015 Aug 8. PMID: 26278718.

McDonald-McGinn DM et al.22q11.2 deletion syndrome. Nat Rev Dis Primers. 2015;1:15071.